Klahr, Michael (d. Ä.)

 

 

 

*                 1693, Bielendorf
       9.03.1742, Bad Landeck

  

Bildhauer des Barock.

  

Michael Klahr d. Ä. war der Sohn eines armen Häuslers. Nachdem seine Begabung vom Glatzer Jesuitenkolleg-Rektor P. Stralano entdeckt und gefördert wurde, nahm sich der aus Wien stammende Bildhauer Carl Sebastian Flacker († 1746 in Glatz) seiner Ausbildung an. Zu Studienzwecken zeichnete Klahr außerdem die Statuengruppen der Prager Karlsbrücke nach den Stichen von August Peter Neuräutter (Statue pontis Pragensis, Prag 1714) nach.

Klahrs Werke, die von dem bedeutenden böhmischen Bildhauer Matthias Bernhard Braun beeinflusst wurden, sind von hohem künstlerischen Rang und gehören in ihrer Ausgestaltung zu den besten seiner Zeit. Trotzdem blieb sein Wirken auf die Grafschaft Glatz beschränkt.

Die meisten seiner Werke schuf er in Holz, z. B. Altäre, Beichtstühle, Kirchentüren, Kanzeln, Heiligen- und Madonnenskulpturen, Krippen und das berühmte Orgelprospekt in der Glatzer Pfarrkirche. Es wird angenommen, dass er für die Gestaltung der Beichtstühle für die Glatzer Pfarrkirche Bildvorlagen des römischen Künstlers Andrea Pozzo benutzte, die ihm vermutlich von dessen Schüler Andreas Tausch vermittelt wurden, der zeitgleich den Hochaltar schuf. Mehrere seiner Werke, die noch 1931 in einer Liste zusammengestellt wurden, sind heute nicht mehr auffindbar.

1723 heiratete er Catharina Mühlan und gründete 1724 eine große Bildhauerwerkstatt in Bad Landeck, die noch im 19. Jahrhundert in Betrieb war. Durch sein Wirken war er bald sehr angesehen und wurde Ratsmitglied der Stadt Landeck. Der 1727 geborene Sohn Michael wurde ebenfalls Bildhauer und als Michael Klahr der Jüngere bekannt

  • Glatz, Pfarr- und Dekanatskirche Mariä Himmelfahrt (=ehemalige Johanniter- und Jesuitenkirche): Altar Mariä Himmelfahrt; Orgelprospekt mit Skulpturenschmuck; vier Beichtstühle, mit den auf ihnen stehenden Engeln und Heiligen; zwei Engel zu Seiten der "Madonna mit dem Spatz"; Erzengel Michael. Die mit reicher Symbolik gestaltete Kanzel schuf Klahr im Alter von 24 Jahren.

  • Bad Landeck, Pfarrkirche Maria Geburt: Kreuzigungsgruppe, Pfarrhaus: Figur des "Auferstandenen Christus"; Friedhof: Figur der "Mater dolorosa"; Ring: Dreifaltigkeitssäule; Klahr's Wohnhaus an der Südwestecke des Rings: Schutzmantelmadonna

  • Ebersdorf (Domaszków), Pfarrhaus: Figur des Christus König.

  • Habelschwerdt, Florianskapelle: Hochaltar; Marienaltar; Figuren der Heiligen Johannes der Täufer und Johannes Nepomuk.

  • Konradswalde (Konradów), Pfarrkirche Hl. Kreuz: Figurengruppe der Hll. Apollonia und Barbara.

  • Neundorf (Nowa Wieś), Kirche Mariä Himmelfahrt: zwei Beichtstühle.

  • Rückers, Pfarrkirche St. Johannes der Täufer: Seitenaltäre Erzengel-Michael und Hl. Josef.

  • Schönfeld (Roztoki), Pfarrkirche St. Martin: Johannes-Nepomuk-Altar, Maria-Immaculata-Altar und Kanzel (Klahr's Hochaltar wurde 1900 durch Feuer zerstört). An den Außenmauern Figuren der Hll. Nepomuk und Martin

  • Wilhelmstal (Bolesławów), Pfarrkirche St. Joseph: Skulpturen der Heiligen Joseph, Barbara, Katharina und Johannes Nepomuk.

  • Winkeldorf (Kąty Bystrzyckie), Kirche St. Katharina: Figurengruppe der vier Evangelisten.

  • Wölfelsdorf, Pfarrkirche St. Georg: Hochaltar mit den eindrucksvollen Figuren Adam und Eva und den Hll. Gregor und Melchisedech; Kanzel mit den vier Evangelisten und dem Baldachin, mit einer Weltkugel, auf der der segnende Christus steht. Auf dem Strahlenkranz, von Engeln umgeben, Gottvater. Klahrs Werke in dieser Kirche gehören zu seinen besten Schöpfungen.

  • Nationalmuseum Breslau: Heilige Familie und eine Figur der hl. Agathe.

  • Museum des Glatzer Landes (Museum Ziemi Kłodzkiej): drei Putti.

  • Erich Meyer, Michael Klahr der Ältere, Arnestus-Druckerei, Glatz 1931

  • Romuald Nowak, Michael Klahr der Ältere (1693-1742), ein Bildhauer aus der Grafschaft Glatz, Würzburg 1994, ISBN 3-929817-00-8 (formal falsche ISBN)

  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler in Polen Schlesien, München / Berlin 2005, ISBN 3-422-03109-x

  • Handbuch der historischen Stätten Schlesien, hg. von Hugo Weczerka, Stuttgart 1977

  • Peter Güttler, Johannes Güttler, Johannes Tondera: Das Glatzer Land, Aktion West-Ost e.V., Düsseldorf 1995, ISBN 3-928508-03-2

 

 

Mit der Gegenreformation kamen 1597 die Jesuiten nach Glatz und begannen die Rekatholisierung der Grafschaft. Ihre Aufgabe wurde durch die geistigen Grundlagen des aufkommenden Barock sehr unterstützt: Gott kann nicht allein durch den Intellekt erfahren werden; die Überwältigung von Auge und Sinnen des Gläubigen weckt die seelischen Kräfte in ihm, die ihn auf den Weg zu Gott führen. Dieser Gedanke ist es, der die Menschen in der Grafschaft nach langem Zögern ergriff, dann aber nicht mehr losließ. Die Grafschaft wurde zum Herrgottswinkel. Die mittelalterlichen Kirchen erhielten neue Altäre, Kanzeln und Chorgestühle. Die Jesuiten entfalteten eine rege Bautätigkeit und wurden damit zum Wegbereiter des Barock in ganz Schlesien. In Glatz entstand in den Jahren 1655-1689 nach Plänen Carlo Luragho in Anlehnung an das Prager Clementinum das Kollegiengebäude. Die gotische Pfarrkirche Mariä Himmelfahrt wurde 1673 von Andrea Carova barock umgestaltet und 1716 von Michael Klahr dem Älteren (16931742), über den weiter unten zu berichten ist, großartig ausgestattet. Den Hochaltar schuf der Jesuit und Pozzo- Schüler Christof Tausch in den Jahren 1727-1729.

Eine herausragende Rolle für die künstlerische Entwicklung der Grafschaft Glatz im Barock spielt die Bildhauerfamilie Klahr. Michael Klahr der Ältere (1693-1742), in Bielendorf geboren, war Schüler des Jesuitenkollegiums gewesen. Seine Lehrer erkannten sein Talent frühzeitig und förderten es. Man wird annehmen dürfen, daß der Gedankenaustausch mit seinen geistlichen Auftraggebern seine besten Werke hervorbrachte. In ihm, dem Begründer einer großen Bildhauerwerkstatt in Landeck, kann man einen Künstler von internationalem Rang sehen; sein Wirken blieb freilich auf die Grafschaft Glatz beschränkt.

Viele seiner Werke, die in einem Verzeichnis von 1931 aufgezählt wurden, sind heute nicht mehr aufzufinden. Es sind noch vorhanden: in Glatz (Kirche Mariä Himmelfahrt) die Kanzel (1717), der Orgelprospekt (1722-24), vier Beichtstühle, zwei Engel zu Seiten der "Madonna mit dem Spatz" (um 1725), der Altar Mariä Himmelfahrt (um 1725), der Erzengel Michael (1720) und im Museum des Glatzer Landes drei Putti (1722-24); in Wilhelmsthal (Josefskirche) die Figurengruppe hll. Josef, Barbara und Johannes Nepomuk (1727); in Habelschwerdt (Florianskapelle) der Hochaltar, die Figuren Johannes des Täufers und des hl. Johannes Nepomuk (alle um 1727) und der Altar der Maria im Rosenkranz (vor 1733); in Ebersdorf (Pfarrhaus) eine Figur des Christus König; in Winkeldorf (Filialkirche St. Katharina) die Figurengruppe der vier Evangelisten (1721); in Konradswalde (Kirche) Figurengruppe der hll. Apollonia und Barbara; in Landeck (Pfarrhaus) Figur des "Auferstandenen Christus" (1735-40), (Friedhof) Figur der "Mater dolorosa" (um 1740), (Ring) Dreifaltigkeitssäule (1739-41) und (Fassade des Hauses Nr. 1) Figur der Madonna mit dem Kind (1741/42), (Pfarrkirche Maria Geburt) die Kreuzigungsgruppe (1741); in Neundorf (Kirche) zwei Beichtstühle; in Schönfeld (Pfarrkirche) der JohannesNepomuk-Altar (1729), der Maria- ImmaculataAltar (um 1730) und die Kanzel (um 1730); in Rückers (Pfarrkirche) der Erzengel- Michael-Altar (1729) und der Josefsaltar (1729); in Wölfelsdorf (Pfarrkirche) der Hochaltar mit den Figuren des hl. Gregor und Melchisedechs (1736) und die Kanzel (1736); im Nationalmuseum in Breslau befindet sich eine Heilige Familie (nach 1715) und eine Figur der hl. Agathe (um 1730). Seinem Sohn Michael Klahr dem Jüngeren (17271807) wird nicht die gleiche Bedeutung zugemessen wie dem Vater. Seine Werke veranschaulichen den Übergang vom Barock zum Rokoko. Er schuf beispielsweise die Kanzel in der Pfarrrkiche in Landeck und den Hochaltar, der nicht mehr erhalten ist, die Weihnachtskrippe sowie Altäre für die Kirchen in Hausdorf, Neundorf und Ebersdorf
______________________________________________________________________________________

Die Bildhauerfamilie Klahr, Michael  (1693-1742) der Altmeister.

Im Landecker Kirchenbuch stand vermerkt: "1742, den 9. 3. ist der Ehren Veste und Wohlweiß Herr Michael Klahr Rathsverwandter allhier mit gesungenen Requiem sambt ganzer Schule zur Erden bestattet worden, zuvor kath. mit den Sakramenten versehen, seines Alters 49 Jahre".

Er wurde als Sohn unbemittelter Eltern in Bielendorf geboren. Entdeckt hat ihn auf einer Wanderung ins Bielengebirge der Rektor des Glatzer Jesuiten- Kollegiums, Stralano, ein großer Kunstkenner. Der kleine Klahr saß vor dem elterlichen Haus und schnitzte mit dem Taschenmesser Schäflein. Stralano sorgte dafür, dass der Knabe durch die Jesuiten Patres in Glatz in der Bildhauerkunst ausgebildet wurde. Nach dieser Ausbildung schlug Klahr seinen Wohnsitz 1724 in Landeck auf, wohnte Ring Nr. 1 (sp. Kornecke).

Von seiner hohen Begabung und Schaffenskraft zeugen heut noch viele von ihm erstellte Werke in der Heimat. Bewundert wird das Kreuz in unserer Pfarrkirche gegenüber der Kanzel, die Dreifaltigkeit auf dem Ring, ein Fronleichnamsaltar, der stets am Hochfest vor dem mit einer Schutzmantelmadonna verzierten Hauseingang aufgebaut wurde. In der Glatzer Pfarrkirche kündet sein Lob die Kanzel, sein Meisterstück, der Franziskus-und Totenaltar, das Orgelgehäuse und die Beichtstühle. Konradswalde und Wilhelmsthal besitzen von ihm Statuen der hl. Barbara und Katharina, 1727 schuf er auf Kosten des Joh. Christ. Schön, Wirtschaftshauptmann in Schlesien, einem geborenen Wilhelms-thaler, für die donige Kirche den Nepomukaltar. 1733 erstellt der "damals bereits weit und breit rühmlichst bekannt gewesene Meister" für Schönfeld den monumentalen Hochaltar, der 1900 dem Brand zum Opfer fiel, zu dem der Glatzer Kunsttischler Heinr. Jos. Mehr die Tischlerarbeiten lieferte. (Der Altar soll 1000 Floren (Gulden) gekostet haben.) Ferner waren von ihm der Joh. Nepomukaltar, die trefflich geschnitzten Beichtstühle und wohl auch die Kanzel. In Habelschwerdt besaßen Pfarrkirche und Florianskapelle Statuen von ihm; denn so liest man bei Prof. Patzak: "Die Hauptzierde des Raumes bildet der mit hervorragender Meisterschaft aus Lindenholz geschnitzte Hochaltar. . . So spielend leicht zu schnitzen und mit seelischer Anteilnahme bildnerisch zu gestalten, verstand m. E. in jener Zeit nur ein einziger grafschafter Bildhauer, nämlich der Landecker Bürger Michael Klahr, der Ältere, der damals schon seine mustergültigen Arbeiten für die Gl. Pfarrkirche geschaffen hatte".

 

Polnisch:
Wśród wielu bogato dekorowanych barokowych kamienic otaczających
 rynek naszego miasta wyróżnia się jedna. W niej żył i tworzył Michael Klahr, rzeźbiarz. Wyróżnia ją także pewna płaskorzeźba. Mowa tu o kamienicy nr 1 w Rynku, nad portalem której znajduje się płaskorzeźba z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Przedstawia ona Maryję z koroną na głowie, okrytą długimi szatami. Trzyma ona w prawej ręce berło, a lewą podtrzymuje Dzieciątko Jezus - także z koroną na głowie i w podobnych szatach - trzymające w ręce jabłko.

Podstawę płaskorzeźby zdobią główki aniołków. Płaskorzeźba ta wykonana w 1741 roku w piaskowcu przez Michaela Klahra pierwotnie była polichromowana i nawet miejscami złocona (obecnie okrywa ją jednolita powłoka farby - stan po niedawnej konserwacji).

Z tą płaskorzeźbą wiąże się pewna zagadka. Dotyczy ona tego, co właściwie płaskorzeźba przedstawia i skąd pochodzi ten wizerunek. Być może nie istniałby ten problem, gdyby nie fakt, że na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat pojawiły się na ten temat różnorodne poglądy. Mówiono, że płaskorzeźba przedstawia wizerunek Matki Boskiej Kodeńskiej (zob. Z. Martynowski i K.R. Mazurski, Sudety, Ziemia Kłodzka i Góry Opawskie, Warszawa 1988, str. 111- 112). Z góry należy powiedzieć, że ów pogląd jest nieprawdopodobny, gdyż sanktuarium w Kodeniu nigdy nie było celem pielgrzymek dawnych mieszkańców ziemi kłodzkiej i postać Matki Boskiej Kodeńskiej nie była im po prostu znana. Nazwano też naszą płaskorzeźbę kopią wizerunku z sanktuarium Marii Śnieżnej na Górze Iglicznej (zob. W. Ciężkowski, Lądek Zdrój, Wrocław 1992, str. 111 oraz R. Nowak, Michael Klahr Starszy i jego theatrum sacrum, Kłodzko 1992, str. 19), co również jest błędnym poglądem. To sanktuarium i tamtejsza rzeźba powstały znacznie później niż płaskorzeźba z Lądka, aczkolwiek istnieje między nimi pewne złudne podobieństwo.W latach przedwojennych jeden z wybitnych znawców sztuki naszego regionu, Bernard Patzak (Kunsthistoriker)

 (Patzak. Kunsthistoriker
B. Patzak: "Die Jesuiten Bauten in Breslau und ihre Architekten", Straßburg, 1918
 


, w swoim artykule zasugerował pogląd, że płaskorzeźba przedstawia wizerunek łaskami słynącej figurki z Maria Żeli w Austrii (zob. B. Patzak, Der Landecker Bildhauer Michael Klahr der Ältere (1693-1742), Die Grafschaft Glatz, nr 6, 1929, str. 155). Byłoby to nawet możliwe, gdyż mieszkańcy naszego regionu rzeczywiście często pielgrzymowali do austriackiego sanktuarium w Maria Żeli. Wizerunek tamtejszej figurki posiada swoją kopię w sanktuarium Marii Śnieżnej na Górze Iglicznej. Inną kopią, mniej więcej z tego samego czasu, jest kolumna maryjna z podobnym wizerunkiem znajdująca się w Różance koło Bystrzycy Kłodzkiej. Podobieństwa między tymi wizerunkami spowodowały powstanie sugestii o austriackim pochodzeniu lądeckiej płaskorzeźby.Sprawa przedstawia się jednak zupełnie inaczej i twierdzenie to opiera się na niepodważalnych dowodach. Erich Meyer, niemiecki historyk, znawca dziejów życia i twórczości Michaela Klahra, w swojej książce poświęconej temu artyście wydanej na krótko przed II wojną światową zwrócił uwagę na pochodzenie lądeckiej płaskorzeźby, wskazał też na błąd wspomnianego wcześniej B. Patzak. Zdaniem Meyera płaskorzeźba z lądeckiej kamienicy nr 1 nie przedstawiała nic innego, jak znany wszystkim mieszkańcom ziemi kłodzkiej wizerunek średniowiecznej figurki pochodzącej z kościoła Jezuitów w Kłodzku. Kluczem do rozwiązania tej zagadki stała się pewna siedemnastowieczna grafika zamieszczona w dziele jezuity Johannesa Millera "Historia Beatissimae Virginis Glacenisis", wydanego w Kłodzku w 1690 roku (zob. E. Meyer, Michael Klahr der Ältere, Sein Leben und Werk, str. 18). Przypomnijmy, że owa grafika została mylnie zidentyfikowana przez wspomnianego B. Patzaka, który nazwał j ą wizerunkiem z Maria Żeli. Jednak znajdujący się pod tą grafiką napis: "U.L.F. Gnadenbild zu Glatz" (cudowna figura N M Panny w Kłodzku) siłą rzeczy dokładnie nazywa ten wizerunek. Wystarczy też tylko porównać tę grafikę z naszą lądecką płaskorzeźbą, aby przekonać się o ich całkowitym podobieństwie, o ich identyczności.

Zatem raz jeszcze powtórzmy, że lądecka płaskorzeźba przedstawia okrytą szatami, niegdyś słynącą z cudów figurę Matki Boskiej z Dzieciątkiem z kościoła Jezuitów w Kłodzku. Co właściwie mogło łączyć Michaela Klahra, twórcę tej płaskorzeźby, z kłodzką średniowieczną rzeźbą? Jak już poprzednio wspominaliśmy, Michael Klahr kształcił się u jezuitów w Kłodzku. Początki jego twórczości związane były z tym zakonem. Dzieło jezuity J. Millera należało do znanych w owym czasie w Kłodzku. Zatem można przyjąć, że Kłahr znał je dosyć dobrze, gdyż jezuici szeroko rozpowszechnili to dzieło na terenie ziemi kłodzkiej. Zostało ono napisane w języku niemieckim (tylko tytuł jest łaciński). Tego rodzaju dzieła cieszyły się w XVII wieku i na pocz. XVIII wieku dużą popularnością. To byłby tylko jeden z domniemanych powodów skłaniających Michaela Klahra do umieszczenia owego wizerunku nad wejściem do swojej kamienicy. Istnieją też inne powody, które należy wyjaśnić. Otóż dzieło J. Millera z 1690 roku poświęcone zostało dziejom ówczesnego kościoła Jezuitów, tamtejszej łaskami słynącej, jak wówczas określano, średniowiecznej figurce Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz pewnej osobliwej historii, która głęboko wryła się w dzieje kultury dawnego hrabstwa kłodzkiego. Chodzi tu o słynną wizję Amosta z Pardubic, arcybiskupa praskiego.

Amost pochodził ponoć z Kłodzka, tu też pobierał pierwsze nauki w ówczesnej przyklasztornej szkole joannitów, do których kiedyś należał obecny jezuicki kościół w Kłodzku. Jako dziecko przeżył, około 1310 roku, w tym kościele pewną wizję. Śpiewając wraz z kolegami hymn Salve Regina podczas wieczornego nabożeństwa przed ołtarzem, na którym stała figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zauważył ku własnemu zdumieniu, że owa figura jakby ożywiła się, a Maryja odwróciła głowę do młodego Amosta, dumnego syna kłodzkiego kasztelana. Wydarzenie to, niegdyś osobiście spisane przez Amosta z Pardubic, wpłynęło na dalsze jego losy. Owo przeżycie wizji ukształtowało w nim pokorę i rozbudziło oddanie dla kultu maryjnego. Z czasem Amost wstąpił na drogę życia duchownego. Uzyskał najważniejsze tytuły i zaszczyty kościelne, a sława, jaka go otaczała, spowodowała, że po jego śmierci czczono go jako błogosławionego (chociaż Kościół nigdy nie dokonał beatyfikacji). Amost zasłynął też jako hojny fundator wielu dzieł sztuki. Z jego fundacji pochodzi obecny gotycki kościół Wniebowzięcia NM Panny, należący do joannitów, a później do jezuitów. Właśnie ten, w którym Amost przeżył ową wizję. Ostatnią jego wolą było, aby pochować go w tym kościele - i tak też się stało.

W czasach kontrreformacji jezuici pamiętali o Amoście z Pardubic - wielkim czcicielu Marii. Ich zasługą było propagowanie kultu Amosta, kultu maryjnego w tym kościele, a także uczynienie z niego ważnego wtedy sanktuarium maryjnego. O tym wspominają nie tylko stare dzieła: J. Millera i wcześniejsze B.A. Balbiono z 1665 roku, lecz cały wystrój tego kościoła - podporządkowany idei kultu maryjnego i pamięci o Amoście. Celem zaś organizowanych przez jezuitów pielgrzymek do tego kościoła stała się znajdująca się do dziś w tamtejszym ołtarzu głównym średniowieczna figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem, uważana przez ówczesnych jezuitów doby baroku za dzieło, przed którym Amost przeżył wizję. Stąd też wielka w tamtych czasach popularność tego dzieła, uznawanego za słynące łaskami. Z powodu popularności i kultu tej figury na terenie ziemi kłodzkiej postanowił rzeźbiarz Michael Klahr wykonać jej kopię - jako znak opieki nad swoim domem, który podobnie jak całe miasto padł ofiarą pożaru w 1739 roku.

 

Michael Klahr przyszedł na świat w 1693 roku w Bielendorf (Bielicach(. Pochodził z rodziny chłopskiej. Jego talent odkryli jezuici. Mówi się, że pewnego razu podczas wycieczki rektor jezuitów Paul Stralano spotkał chłopca rzeźbiącego figurki do szopki. Od razu rozpoznał w nim geniusza i po rozmowie z rodzicami zabrał go do szkoły jezuickiej w Kłodzku. Tu Klahr uczył się pilnie teorii rzeźby. Sprowadzony przez jezuitów kilka lat później architekt z Włoch - Plag został mistrzem młodego Michaela. Przypuszczalnie pod jego kierunkiem studiował on rzeźbę. Nigdzie nie zachowały się informacje na temat ewentualnych podróży Klahra.

W roku 1723 rzeźbiarz
ożenił się z Katarzyną Muehlan. W Lądku Zdroju osiedlił się w 1724 roku, gdzie nabył narożną kamienicę w rynku ("Zur Kornecke"). Tu założył swój warsztat i wkrótce zyskał uznanie i sympatię mieszkańców miasteczka. W 1737 roku został wybrany radnym miasta. O jego działalności w radzie miejskiej świadczy zachowany podpis na podaniu z 1739 roku, podczas pamiętnego pożaru miasta. Rzeźbił głównie w drewnie. Dopiero pod koniec życia wykonał dla Lądka rzeźby w  kamieniu. Jego ostatnim największym dziełem jest kamienna figura Trójcy Św., która stoi na rynku w Lądku.
Michael Klahr umarł w Lądku w wieku 49 lat. Został pochowany 9 marca 1742 roku.

Nic nie wiadomo o uczniach Klahra.
Przypuszcza się, że mogli zginąć podczas pożaru w Lądku w 1739 roku. Jego jedyny syn Michael Ignac (23.11.1727 r. - 27.06.1807 r.) po śmierci ojca wyjechał do Barda. Tam był uczniem A.L. Jeschkego. Równie uzdolniony jak ojciec, był czołowym rzeźbiarzem późnobarokowym i klasycznym. Wykonał wiele rzeźb ołtarzy, ambon i detali rzeźbiarskich dla kościołów i kaplic. Część dzieł wykonał dla innych miejscowości Śląska.

(Opracowano na podst. książki Ericha Meyera
"Michael Klahr der Aeltere. Sein Leben und Werk", Glatz, 1933

Michael Klahr - d. Ältere, starszy), jeden z największych rzeźbiarzy śląskich doby baroku, przyszedł na świat niedaleko Kłodzka, w podlądeckich Bielicach w roku 1693. Pochodził z ubogiej, chłopskiej rodziny czeskich osadników, stąd właśnie czeskie brzmienie jego nazwiska. Jako że lata dziecięce większości znanych osób, nawet tych znacznie szczęśliwiej urodzonych nie są powszechnie dokumentowane i opisywane - tym mniej wiemy o dzieciństwie Michaela Klahra. Wiemy jednak, że jego zamiłowanie do rzeźby zrodziło się dość wcześnie, bo właśnie w dzieciństwie. Ten zdolny chłopiec rzeźbił w wolnych chwilach w drewnie figurki do szopek bożonarodzeniowych. Takie były początki chłopięcej twórczości. Pewnie zostałby Michael Klahr jednym z wielu domorosłych twórców - amatorów, rzeźbiących świątki, czy inne motywy, których pewnie nikt więcej poza najbliższymi by nie oglądał... Ale - jak to często w życiu bywa - również temu młodzieńcowi dopomógł przypadek.

Przypadek objawił się dla Michael Klahra w osobie rektora kłodzkiego konwiktu jezuitów - Paula Stralano. Niepotwierdzona dokumentami, aczkolwiek często przekazywana opowieść głosi, że właśnie opat jezuitów, nader lubiący wędrówki po dróżkach i bezdrożach Ziemi Kłodzkiej, kontemplujący jej piękno, wybrał się kiedyś drogą prowadzącą do przysiółka Nowa Biela (Neu Bielendorf). Wprawdzie dzisiaj ta część Bielic już nie istnieje i darmo szukalibyśmy tam śladów przeszłości, ale wówczas właśnie tam zamieszkiwał Michael Klahr. Z dalszej opowieści wiadomo, że jezuitę zachwyciła osoba młodego Michaela i jego twórczość - drewniane figurki biblijnych postaci, które długo i z wielkim ukontentowaniem oglądał. Trudno było mu pojąć, że te prace, niewątpliwy dowód dojrzałości artystycznej i znajomości teorii rzeźby - zostały wykonane przez młodego chłopca - amatora, który ani o rzeźbiarskich kanonach, ani o szerokim świecie nie słyszał. Co najwyżej podpatrywał tu i ówdzie wizerunki świętych postaci, by póżniej w domowym zaciszu odtwarzać je po swojemu.

Nie było łatwo przekonać księdzu rektorowi rodziców Michaela, że chłopak posiada nietuzinkowy talent i że grzechem byłoby nie pozwolić mu go rozwinąć. Po dłuższych namowach rodzice zrozumieli, że syn jest geniuszem, wymagającym wszakże nieco szlifu i sporej nadbudowy teoretycznej. Odtąd Michael rozpoczął naukę w szkole prowadzonej przez zakon jezuitów w Kłodzku (obecnie budynek Muzeum Ziemi Kłodzkiej). Między innymi przedmiotami nauki ogólnej, zakonnicy spory nacisk położyli na studiowanie przez Michaela Klahra teorii rzeźby. O wielkich postępach w nauczaniu tego przedmiotu i zaangażowaniu zakonników w słuszną sprawę szerokiego rozwoju artystycznego młodego artysty świadczyć może fakt, że po kilku latach nauki sprowadzono z Włoch do Kłodzka architekta o nazwisku Plag. To właśnie pod jego kierunkiem Klahr prowadził dalszą edukację, a póżniej zaawansowane studia.

Niektóre źródła podają również nazwisko Karola Sebastiana Flackera, znakomitego kłodzkiego rzeźbiarza i kamieniarza jako jednego z tych, którzy uczyli Klahra sztuki i profesjonalnego warsztatu. Na owoce tej dojrzałej i ukierunkowanej pod okiem mistrzów twórczości nie przychodzi długo czekać. Faktem jest, że już dwudziestoparoletni Klahr tworzy - jako jedno z pierwszych dzieł dużego formatu - wyjątkowo ciekawą, pełną sakralnej symboliki i bogatą dekorację ambony w Katedrze Wniebowzięcia NMP w Kłodzku (1717 rok). A więc mamy tu postać św. Pawła trzymającego księgę, na której to rzeźbie oparty jest cały korpus kazalnicy, na balustradzie schodów znajdują się sceny z życia proroków, zaś baldachim nad amboną symbolizuje biblijną górę Tabor i scenę Przemienienia Pańskiego. Poza tym zobrazował tu Michael Klahr wizerunki doktorów Kościoła wraz z ich atrybutami - św. Hieronima z lwem, św. Augustyna z muszlą i chłopcem, św. Grzegorza Wielkiego z tiarą i św. Ambrożego z ulem. Zaś orzeł, wół, lew i anioł postrzegamy jako atrybuty ewangelistów.

Od tego - jakże złożonego dzieła, rozpoczęła się niezwykle barwna i bogata kariera rzeźbiarska Michaela Klahra. Uznanie, jakie zdobył w oczach jezuitów sprawiło, że powierzono mu dalsze prace w zakresie zdobienia kłodzkiego kościoła. I tak w roku 1720 powstały monumentalne konfesjonały, do których zresztą po latach powrócił twórczo, by stały się jeszcze bardziej okazałe. Następnie wykonał prospekt organowy z niebiańską orkiestrą, św. Cecylią z organettem i postacią króla Dawida grającego na harfie (1722 rok). Wykonał ponadto Ołtarz Wniebowzięcia, barokizował również kościelne ławy. Także figury klęczących aniołów przy Madonnie z Czyżykiem są jego autorstwa. Tworząc z wielką pasją te i inne mniejsze dzieła dla kłodzkiego kościoła - niewątpliwie spłacił swój dług wdzięczności wobec ojca Stralano i pozostałych pracujących nad jego wykształceniem jezuitów. Dzięki zakonnikom zdobył także sporą sławę i dalsze zamówienia w dziedzinie rzeźby sakralnej. Wiele pobliskich i dalszych świątyń wymagało barokizacji, dzięki czemu jego kariera rzeźbiarska mogła z powodzeniem się rozwijać.

Powstawały więc dalsze dzieła zdobiące kolejne świątynie: rzeźby w kościele św. Jana Chrzciciela w Szczytnej, ambona w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Kątach Bystrzyckich, sceny ukrzyżowania w kościele parafialnym w Lądku Zdroju. Tam też artysta osiedlił się w roku 1724 na stałe z poślubioną rok wcześniej Katarzyną Muehlan. W Lądku nabył kamienicę (obecnie Rynek 1) i założył swój warsztat - pracownię. I tu - oprócz twórczości artystycznej, gdzie powstała większość późniejszych dzieł o większym znaczeniu (głównie ołtarze i ambony), zajmował się także nadal tworzeniem szopek bożonarodzeniowych. W związku z coraz większym ich rozpowszechnieniem w tej części Europy, z ich wytwarzania utrzymywało się wówczas również wielu innych, znanych artystów. Rzeźbiarstwem "zaraził" także swojego jedynego syna - Michaela Ignacego (zwanego póżniej Michaelem Klahrem młodszym), który - równie uzdolniony, jak ojciec, od dziecka pomagał w warsztacie, by w przyszłości zasłużyć na miano nie mniej cenionego artysty, jak jego ojciec.

Michael Klahr dość szybko zdobył sobie sympatię i uznanie mieszkańców Lądka. W roku 1737 został nawet wybrany radnym miasteczka i oprócz twórczości artystycznej wspierał Lądek również udzielając się aktywnie w radzie miejskiej. W ostatnim okresie życia zgłębił również technikę rzeźby w kamieniu. Kamienna figura Trójcy Świętej, która stoi na rynku w Lądku jest jego największym takim dziełem. Ciekawostką jest również kamienna płaskorzeźba, którą wykonał i umieścił na swojej kamienicy - kopia słynącej z cudów figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem z kościoła jezuitów w Kłodzku. To ukłon w stronę Arnosta z Pardubic, który przed maryjną figurą w kłodzkim kościele doznał objawienia, jakie mocno wpłynęło na dalsze jego losy. To zarazem upamiętnienie młodzieńczych lat bytności i związków Klahra z Kłodzkiem. Dzieło to powstało rok przed śmiercią artysty i do dziś stanowi zagadkę dla badaczy, zgłębiających jego wieloraką symbolikę.

Zmarły w wieku 49 lat w Lądku Michael Klahr został pochowany według zapisków 9 marca 1742 roku. Uważany jest za najwybitniejszego przedstawiciela swojej epoki na Śląsku. Nie tylko Ziemia Kłodzka usłana jest wieloma wspaniałymi dziełami jego autorstwa. Podziwiane są przede wszystkim ze względu na mistrzostwo warsztatowe sztuki sakralnej, a także niesamowitą dynamikę tworzonych postaci i ich teatralność. Sztuka ta zyskała nawet swoje miano - theatrum sacrum. Jest kwintesencją baroku w najbardziej typowej dla tego nurtu postaci.

Warto wspomnieć przy tej okazji o wystawie dokumentującej twórczość Michaela Klahra w Muzeum Ziemi Kłodzkiej (Michael Klahr Starszy i jego theatrum sacrum), która miała miejsce w roku 1992 i zdobyła nagrodę Ministra Kultury i Sztuki w ogólnopolskim konkursie "Najciekawsze Wydarzenie Muzealne Roku". Imię tego wybitnego artysty nosi Szkoła Podstawowa w Bolesławowie, gdzie w tamtejszym kościele parafialnym św. Józefa i w plenerze można również znaleźć liczne posągi i rzeźby sakralne jego autorstwa. Również jedna z kłodzkich placówek dydaktycznych upamiętnia nazwisko wielkiego snycerza śląskiego baroku - Michaela Klahra, którego w dobie powojennych "reform językowych" zamierzano nawet przemianować na Szklarza, do czego szczęśliwie nie doszło.

Opracował: Roman Majewski

BOLESŁAWÓW - kościół paraf. Św. Józefa
  

 zespół figur: Św. Józef, Św. Barbara, Św. Katarzyna, 
  Św. Jan Nepomucen, 1727

 
BYSTRZYCA KŁODZKA - kaplica Św. Floriana
  

 ołtarz główny, 1727 
 figura Św. Jana Chrzciciela, ok. 1727 
 figura Św. Jana Nepomucena, ok. 1727
 ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, przed 1733

 
DOMASZKÓW - plebania
 

 figura Chrystusa Króla, 1735-1740

 
KĄTY BYSTRZYCKIE - kościół filialny Św. Katarzyny 
 

 zespół figur: 4 ewangelistów, 1721 
  (pierwotnie ambona w kościele w Krosnowicach)

 
KŁODZKO - kościół Wniebowzięcia NMP 
 

  ambona, 1717 
 zespól konfesjonałów, 1717-1720 
 prospekt organowy, 1722-1724 (sygn. MK. 1723) 
 figury 2 aniołów z rogami obfitości przy "Madonnie z czyżykiem", 
  ok. 1725 
 ołtarz Wniebowzięcia NMP, ok. 1725 i figura Archanioła Michaela, 
  1720 - Muzeum Ziemi Kłodzkiej 
 dwa putta z kotarą (pierwotnie na prospekcie organowym 
  w kościele Wniebowzięcia NMP w Kłodzku), 1722-1724 
 frunące putto (pierwotnie na prospekcie organowym 
  w kościele Wniebowzięcia NMP w Kłodzku), 1722-1724

 
KONRADÓW - kościół filialny Podwyższenia Krzyża Św. 
 

 zespół figur Św. Apolonii i Św. Barbary, 1728, (sygn. MK. ER)

 
LĄDEK ZDRÓJ
 

  plebania: figura Chrystusa Zmartwychwstałego, 1735-1740 
  cmentarz: figura "Mater Dolorosa", ok. 1740 
  rynek: Kolumna Trójcy Św. 1739-1741 
 figura Marii z Dzieciątkiem na fasadzie kamienicy nr 1, 1741-1742 
 kościół paraf. Narodzenia NMP: Grupa Ukrzyżowanie, 1741

 
NOWA WIEŚ - kościół Wniebowzięcia NMP 
 

 dwa konfesjonały, lata trzydzieste XVIII w. 
  (pierwotnie w kościele w Roztokach) 

 
ROZTOKI - kościół paraf. Św. Marcina
 

 ołtarz Św. Jana Nepomucena, 1729 
 ołtarz Marii Immaculaty, ok. 1730 
  ambona, ok. 1730

 
SZCZYTNA - kościół paraf. Św. Jana Chrzciciela
 

 ołtarz Archanioła Michaela, 1729 (sygn. MK 1729) 
 ołtarz Św. Józefa, 1729 

 
WILKANÓW - kościół paraf. Św. Jerzego 
 

 ołtarz główny z figurami Św Grzegorza i Melchizedeka, 1736
  ambona, 1736

 
WROCŁAW - Muzeum Narodowe
 

 Święta Rodzina (Maria i Józef z Dzieciątkiem), po 1715
  (pierwotnie w kościele parafialnym w Niemczy)
 figura Św. Agaty, ok. 1730