Klahr, Michael d. J.

Sohn.

 

 

*          23.11.1727, Bad Landeck
         27.06.1807          ""

 

 

Bildhauer des Barock.

Link  www.region-walbrzych.org.pl/ladek/d/zabytki.htm

  

Michael Klahr d. J. wurde von seinem Vater Michael Klahr d. Ä. ausgebildet und arbeitete in dessen Bildhauerwerkstatt, die er nach dem Tod des Vaters weiter führte. Auch er wirkte überwiegend für kirchliche Auftraggeber in der ehemaligen Grafschaft Glatz. Er schuf zahlreiche Altäre, Kanzeln, Skulpturen, Bildstöcke u. a. Seine späteren Werke veranschaulichen den Übergang vom Barock zum Rokoko. Seine drei Söhne wurden ebenfalls Bildhauer, konnten jedoch den Ruhm ihrer Vorväter nicht erreichen.

In der ehemaligen Grafschaft Glatz

  • Bad Landeck, Pfarrkirche Maria Geburt (Kościół Narodzenia NMP): Hochaltar (der heutige ist eine 1904-05 von A. Klein angefertigte Kopie), Kanzel mit Christusfigur auf dem Schalldeckel, Gruppe der Hl. Familie und Weihnachtskrippe

  • Bad Reinerz, Pfarrkirche St. Petrus und Paulus (Kościół ŚŚ. Piotra i Pawła): Taufbeckenaufsatz Taufe Christi

  • Ebersdorf (Domaszków), Pfarrkirche St. Nikolaus (Kościół Św. Mikołaja): Hochaltar, Seitenaltäre und Statuen

  • Ebersdorf bei Neurode (Dzikowiec), Pfarrkirche St. Martin (Kościół Św. Marcina) Seitenaltar Maria Immaculata

  • Eisersdorf (Żelazno), Pfarrkirche St. Martin (Kościół Św. Marcina): Kanzel mit Wappen des Joseph von Nussdorfer

  • Habelschwerdt, Pfarrkirche St. Michael (Kościół Św. Michała): Figuren der Hll. Franz-Xaver und Johannes Nepomuk; Kapelle St. Florian (Kaplica Św. Floriana): Seitenaltar der Schmerzhaften Muttergottes.

  • Hausdorf b. Neurode (Jugów), Pfarrkirche St. Katharina (Kościół Šw. Katarzyny): Hauptaltar

  • Kieslingswalde, Pfarrkirche Maria Himmelfahrt (Kościół Wniebowzięcia NMP): Hauptaltar mit Figuren Maria Immaculata und Hll. Barbara, Katharina, Johannes Nepomuk und Antonius, auf den Pforten Hll. Florian und Georg

  • Konradswalde (Konradów), Filialkirche Hl. Kreuzerhöhung (Kościół Podniesienia Krzyża Św.): Hauptaltar und Kanzel

  • Neundorf (Nowa Wieś): Hauptaltar und Kanzel

  • Neuwaltersdorf (Nowy Waliszów), Filialkirche St. Nikolaus (Kościół Św. Mikołaja): Kanzel mit Reliefs der Kirchenväter

  • Rengersdorf, Pfarrkirche St. Jakobus (Kościół Św. Jakuba): Hauptaltar mit Kreuzigungsgruppe, Figuren der Hll. Franz-Xaver, Thekla, Jakobus, Hl. Dreifaltigkeit

  • Rosenthal, Pfarrkirche Maria Himmelfahrt (Kościół Wniebowzięcia NPM): reliefdekorierte Kanzel, Figuren des Hauptaltars (neuer Altar 1895 von Joseph Elsner erstellt)

  • Thanndorf (Jodłów) Pfarrkirche St. Johannes Baptist (Kościół Św. Jana Chrzciciela): Figuren der Hll. Anna, Zacharias, Maria und Joseph

In Niederschlesien

  • Schönau an der Katzbach, Hauptaltar (bis 1810 in Benedikterinnenkirche St. Mauritius in Liegnitz)

Literatur

  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler in Polen Schlesien, München / Berlin 2005, ISBN 3-422-03109-x

  • Peter Güttler, Johannes Güttler, Johannes Tondera: Das Glatzer Land, Aktion West-Ost e.V., Düsseldorf 1995, ISBN 3-928508-03-2

Mit der Gegenreformation kamen 1597 die Jesuiten nach Glatz und begannen die Rekatholisierung der Grafschaft. Ihre Aufgabe wurde durch die geistigen Grundlagen des aufkommenden Barock sehr unterstützt: Gott kann nicht allein durch den Intellekt erfahren werden; die Überwältigung von Auge und Sinnen des Gläubigen weckt die seelischen Kräfte in ihm, die ihn auf den Weg zu Gott führen. Dieser Gedanke ist es, der die Menschen in der Grafschaft nach langem Zögern ergriff, dann aber nicht mehr losließ. Die Grafschaft wurde zum Herrgottswinkel. Die mittelalterlichen Kirchen erhielten neue Altäre, Kanzeln und Chorgestühle. Die Jesuiten entfalteten eine rege Bautätigkeit und wurden damit zum Wegbereiter des Barock in ganz Schlesien. In Glatz entstand in den Jahren 1655-1689 nach Plänen Carlo Luragho in Anlehnung an das Prager Clementinum das Kollegiengebäude. Die gotische Pfarrkirche Mariä Himmelfahrt wurde 1673 von Andrea Carova barock umgestaltet und 1716 von Michael Klahr dem Älteren (16931742), über den weiter unten zu berichten ist, großartig ausgestattet. Den Hochaltar schuf der Jesuit und Pozzo- Schüler Christof Tausch in den Jahren 1727-1729.

Eine herausragende Rolle für die künstlerische Entwicklung der Grafschaft Glatz im Barock spielt die Bildhauerfamilie Klahr. Michael Klahr der Ältere (1693 -1742), in Bielendorf geboren, war Schüler des Jesuitenkollegiums gewesen. Seine Lehrer erkannten sein Talent frühzeitig und förderten es. Man wird annehmen dürfen, dass der Gedankenaustausch mit seinen geistlichen Auftraggebern seine besten Werke hervorbrachte. In ihm, dem Begründer einer großen Bildhauerwerkstatt in Landeck, kann man einen Künstler von internationalem Rang sehen; sein Wirken blieb freilich auf die Grafschaft Glatz beschränkt.

Viele seiner Werke, die in einem Verzeichnis von 1931 aufgezählt wurden, sind heute nicht mehr aufzufinden. Es sind noch vorhanden: in Glatz (Kirche Mariä Himmelfahrt) die Kanzel (1717), der Orgelprospekt (1722-24), vier Beichtstühle, zwei Engel zu Seiten der "Madonna mit dem Spatz" (um 1725), der Altar Mariä Himmelfahrt (um 1725), der Erzengel Michael (1720) und im Museum des Glatzer Landes drei Putti (1722-24); in Wilhelmsthal (Josefskirche) die Figurengruppe hll. Josef, Barbara und Johannes Nepomuk (1727); in Habelschwerdt (Florianskapelle) der Hochaltar, die Figuren Johannes des Täufers und des hl. Johannes Nepomuk (alle um 1727) und der Altar der Maria im Rosenkranz (vor 1733); in Ebersdorf (Pfarrhaus) eine Figur des Christus König; in Winkeldorf (Filialkirche St. Katharina) die Figurengruppe der vier Evangelisten (1721); in Konradswalde (Kirche) Figurengruppe der hll. Apollonia und Barbara; in Landeck (Pfarrhaus) Figur des "Auferstandenen Christus" (1735-40), (Friedhof) Figur der "Mater dolorosa" (um 1740), (Ring) Dreifaltigkeitssäule (1739-41) und (Fassade des Hauses Nr. 1) Figur der Madonna mit dem Kind (1741/42), (Pfarrkirche Maria Geburt) die Kreuzigungsgruppe (1741); in Neundorf (Kirche) zwei Beichtstühle; in Schönfeld (Pfarrkirche) der Johannes Nepomuk-Altar (1729), der Maria- ImmaculataAltar (um 1730) und die Kanzel (um 1730); in Rückers (Pfarrkirche) der Erzengel- Michael- Altar (1729) und der Josefsaltar (1729); in Wölfelsdorf (Pfarrkirche) der Hochaltar mit den Figuren des hl. Gregor und Melchisedechs (1736) und die Kanzel (1736); im Nationalmuseum in Breslau befindet sich eine Heilige Familie (nach 1715) und eine Figur der hl. Agathe (um 1730). Seinem Sohn Michael Klahr dem Jüngeren (17271807) wird nicht die gleiche Bedeutung zugemessen wie dem Vater. Seine Werke veranschaulichen den Übergang vom Barock zum Rokoko. Er schuf beispielsweise die Kanzel in der Pfarrrkiche in Landeck und den Hochaltar, der nicht mehr erhalten ist, die Weihnachtskrippe sowie Altäre für die Kirchen in Hausdorf, Neundorf und Ebersdorf

Polnisch:
Wśród wielu bogato dekorowanych barokowych kamienic otaczających
 rynek naszego miasta wyróżnia się jedna. W niej żył i tworzył Michał Klahr, rzeźbiarz. Wyróżnia ją także pewna płaskorzeźba. Mowa tu o kamienicy nr 1 w Rynku, nad portalem której znajduje się płaskorzeźba z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Przedstawia ona Maryję z koroną na głowie, okrytą długimi szatami. Trzyma ona w prawej ręce berło, a lewą podtrzymuje Dzieciątko Jezus - także z koroną na głowie i w podobnych szatach - trzymające w ręce jabłko.

Podstawę płaskorzeźby zdobią główki aniołków. Płaskorzeźba ta wykonana w 1741 roku w piaskowcu przez Michała Klahra pierwotnie była polichromowana i nawet miejscami złocona (obecnie okrywa ją jednolita powłoka farby - stan po niedawnej konserwacji).

Z tą płaskorzeźbą wiąże się pewna zagadka. Dotyczy ona tego, co właściwie płaskorzeźba przedstawia i skąd pochodzi ten wizerunek. Być może nie istniałby ten problem, gdyby nie fakt, że na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat pojawiły się na ten temat różnorodne poglądy. Mówiono, że płaskorzeźba przedstawia wizerunek Matki Boskiej Kodeńskiej (zob. Z. Martynowski i K. R. Mazurski, Sudety, Ziemia Kłodzka i Góry Opawskie, Warszawa 1988, str. 111- 112). Z góry należy powiedzieć, że ów pogląd jest nieprawdopodobny, gdyż sanktuarium w Kodeniu nigdy nie było celem pielgrzymek dawnych mieszkańców ziemi kłodzkiej i postać Matki Boskiej Kodeńskiej nie była im po prostu znana. Nazwano też naszą płaskorzeźbę kopią wizerunku z sanktuarium Marii Śnieżnej na Górze Iglicznej (zob. W. Ciężkowski, Lądek Zdrój, Wrocław 1992, str. 111 oraz R. Nowak, Michał Klahr Starszy i jego theatrum sacrum, Kłodzko 1992, str. 19), co również jest błędnym poglądem. To sanktuarium i tamtejsza rzeźba powstały znacznie później niż płaskorzeźba z Lądka, aczkolwiek istnieje między nimi pewne złudne podobieństwo.

W latach przedwojennych jeden z wybitnych znawców sztuki naszego regionu, Bernard Patzak, w swoim artykule zasugerował pogląd, że płaskorzeźba przedstawia wizerunek łaskami słynącej figurki z Maria Żeli w Austrii (zob. B. Patzak, Der Landecker Bildhauer Michael Klahr der Ältere (1693-1742), Die Grafschaft Glatz, nr 6, 1929, str. 155). Byłoby to nawet możliwe, gdyż mieszkańcy naszego regionu rzeczywiście często pielgrzymowali do austriackiego sanktuarium w Maria Żeli. Wizerunek tamtejszej figurki posiada swoją kopię w sanktuarium Marii Śnieżnej na Górze Iglicznej. Inną kopią, mniej więcej z tego samego czasu, jest kolumna maryjna z podobnym wizerunkiem znajdująca się w Różance koło Bystrzycy Kłodzkiej. Podobieństwa między tymi wizerunkami spowodowały powstanie sugestii o austriackim pochodzeniu lądeckiej płaskorzeźby.Sprawa przedstawia się jednak zupełnie inaczej i twierdzenie to opiera się na niepodważalnych dowodach. Erich Meyer, niemiecki historyk, znawca dziejów życia i twórczości Michała Klahra, w swojej książce poświęconej temu artyście wydanej na krótko przed II wojną światową zwrócił uwagę na pochodzenie lądeckiej płaskorzeźby, wskazał też na błąd wspomnianego wcześniej B. Patzaka. Zdaniem Meyera płaskorzeźba z lądeckiej kamienicy nr 1 nie przedstawiała nic innego, jak znany wszystkim mieszkańcom ziemi kłodzkiej wizerunek średniowiecznej figurki pochodzącej z kościoła Jezuitów w Kłodzku. Kluczem do rozwiązania tej zagadki stała się pewna siedemnastowieczna grafika zamieszczona w dziele jezuity Johannesa Millera "Historia Beatissimae Virginis Glacenisis", wydanego w Kłodzku w 1690 roku (zob. E. Meyer, Michael Klahr der Ältere, Sein Leben und Werk, str. 18). Przypomnijmy, że owa grafika została mylnie zidentyfikowana przez wspomnianego B. Patzaka, który nazwał j ą wizerunkiem z Maria Żeli. Jednak znajdujący się pod tą grafiką napis: "U. L. F. Gnadenbild zu Glatz" (cudowna figura N M Panny w Kłodzku) siłą rzeczy dokładnie nazywa ten wizerunek. Wystarczy też tylko porównać tę grafikę z naszą lądecką płaskorzeźbą, aby przekonać się o ich całkowitym podobieństwie, o ich identyczności.

Zatem raz jeszcze powtórzmy, że lądecka płaskorzeźba przedstawia okrytą szatami, niegdyś słynącą z cudów figurę Matki Boskiej z Dzieciątkiem z kościoła Jezuitów w Kłodzku. Co właściwie mogło łączyć Michała Klahra, twórcę tej płaskorzeźby, z kłodzką średniowieczną rzeźbą? Jak już poprzednio wspominaliśmy, Michał Klahr kształcił się u jezuitów w Kłodzku. Początki jego twórczości związane były z tym zakonem. Dzieło jezuity J. Millera należało do znanych w owym czasie w Kłodzku. Zatem można przyjąć, że Kłahr znał je dosyć dobrze, gdyż jezuici szeroko rozpowszechnili to dzieło na terenie ziemi kłodzkiej. Zostało ono napisane w języku niemieckim (tylko tytuł jest łaciński). Tego rodzaju dzieła cieszyły się w XVII wieku i na pocz. XVIII wieku dużą popularnością. To byłby tylko jeden z domniemanych powodów skłaniających Michała Klahra do umieszczenia owego wizerunku nad wejściem do swojej kamienicy. Istnieją też inne powody, które należy wyjaśnić. Otóż dzieło J. Millera z 1690 roku poświęcone zostało dziejom ówczesnego kościoła Jezuitów, tamtejszej łaskami słynącej, jak wówczas określano, średniowiecznej figurce Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz pewnej osobliwej historii, która głęboko wryła się w dzieje kultury dawnego hrabstwa kłodzkiego. Chodzi tu o słynną wizję Amosta z Pardubic, arcybiskupa praskiego.

Amost pochodził ponoć z Kłodzka, tu też pobierał pierwsze nauki w ówczesnej przyklasztornej szkole joannitów, do których kiedyś należał obecny jezuicki kościół w Kłodzku. Jako dziecko przeżył, około 1310 roku, w tym kościele pewną wizję. Śpiewając wraz z kolegami hymn Salve Regina podczas wieczornego nabożeństwa przed ołtarzem, na którym stała figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zauważył ku własnemu zdumieniu, że owa figura jakby ożywiła się, a Maryja odwróciła głowę do młodego Amosta, dumnego syna kłodzkiego kasztelana. Wydarzenie to, niegdyś osobiście spisane przez Amosta z Pardubic, wpłynęło na dalsze jego losy. Owo przeżycie wizji ukształtowało w nim pokorę i rozbudziło oddanie dla kultu maryjnego. Z czasem Amost wstąpił na drogę życia duchownego. Uzyskał najważniejsze tytuły i zaszczyty kościelne, a sława, jaka go otaczała, spowodowała, że po jego śmierci czczono go jako błogosławionego (chociaż Kościół nigdy nie dokonał beatyfikacji). Amost zasłynął też jako hojny fundator wielu dzieł sztuki. Z jego fundacji pochodzi obecny gotycki kościół Wniebowzięcia NM Panny, należący do joannitów, a później do jezuitów. Właśnie ten, w którym Amost przeżył ową wizję. Ostatnią jego wolą było, aby pochować go w tym kościele - i tak też się stało.

W czasach kontrreformacji jezuici pamiętali o Amoście z Pardubic - wielkim czcicielu Marii. Ich zasługą było propagowanie kultu Amosta, kultu maryjnego w tym kościele, a także uczynienie z niego ważnego wtedy sanktuarium maryjnego. O tym wspominają nie tylko stare dzieła: J. Millera i wcześniejsze B. A. Balbiono z 1665 roku, lecz cały wystrój tego kościoła - podporządkowany idei kultu maryjnego i pamięci o Amoście. Celem zaś organizowanych przez jezuitów pielgrzymek do tego kościoła stała się znajdująca się do dziś w tamtejszym ołtarzu głównym średniowieczna figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem, uważana przez ówczesnych jezuitów doby baroku za dzieło, przed którym Amost przeżył wizję. Stąd też wielka w tamtych czasach popularność tego dzieła, uznawanego za słynące łaskami. Z powodu popularności i kultu tej figury na terenie ziemi kłodzkiej postanowił rzeźbiarz Michał Klahr wykonać jej kopię - jako znak opieki nad swoim domem, który podobnie jak całe miasto padł ofiarą pożaru w 1739 roku.

 

Michał Klahr przyszedł na świat w 1693 roku w Bielicach. Pochodził z rodziny chłopskiej. Jego talent odkryli jezuici. Mówi się, że pewnego razu podczas wycieczki rektor jezuitów Paul Stralano spotkał chłopca rzeźbiącego figurki do szopki. Od razu rozpoznał w nim geniusza i po rozmowie z rodzicami zabrał go do szkoły jezuickiej w Kłodzku. Tu Klahr uczył się pilnie teorii rzeźby. Sprowadzony przez jezuitów kilka lat później architekt z Włoch - Plag został mistrzem młodego Michała. Przypuszczalnie pod jego kierunkiem studiował on rzeźbę. Nigdzie nie zachowały się informacje na temat ewentualnych podróży Klahra.

W roku 1723 rzeźbiarz
ożenił się z Katarzyną Muehlan. W Lądku Zdroju osiedlił się w 1724 roku, gdzie nabył narożną kamienicę w rynku ("Zur Kornecke"). Tu założył swój warsztat i wkrótce zyskał uznanie i sympatię mieszkańców miasteczka. W 1737 roku został wybrany radnym miasta. O jego działalności w radzie miejskiej świadczy zachowany podpis na podaniu z 1739 roku, podczas pamiętnego pożaru miasta. Rzeźbił głównie w drewnie. Dopiero pod koniec życia wykonał dla Lądka rzeźby w  kamieniu. Jego ostatnim największym dziełem jest kamienna figura Trójcy Św., która stoi na rynku w Lądku.
Michał Klahr umarł w Lądku w wieku 49 lat. Został pochowany 9 marca 1742 roku.

Nic nie wiadomo o uczniach Klahra.
Przypuszcza się, że mogli zginąć podczas pożaru w Lądku w 1739 roku. Jego jedyny syn Michał Ignac (23.11.1727 r. - 27.06.1807 r.) po śmierci ojca wyjechał do Barda. Tam był uczniem A. L. Jeschkego. Równie uzdolniony jak ojciec, był czołowym rzeźbiarzem późnobarokowym i klasycznym. Wykonał wiele rzeźb ołtarzy, ambon i detali rzeźbiarskich dla kościołów i kaplic. Część dzieł wykonał dla innych miejscowości Śląska.

(Opracowano na podst. książki Ericha Meyera
"Michael Klahr der Aeltere. Sein Leben und Werk", Glatz, 1933

BOLESŁAWÓW - kościół paraf. Św. Józefa
  

 zespół figur: Św. Józef, Św. Barbara, Św. Katarzyna, 
  Św. Jan Nepomucen, 1727

 
BYSTRZYCA KŁODZKA - kaplica Św. Floriana
  

ołtarz główny, 1727 
figura Św. Jana Chrzciciela, ok. 1727 
figura Św. Jana Nepomucena, ok. 1727
 ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, przed 1733

 
DOMASZKÓW - plebania
 

 figura Chrystusa Króla, 1735-1740

 
KĄTY BYSTRZYCKIE - kościół filialny Św. Katarzyny 
 

 zespół figur: 4 ewangelistów, 1721 
  (pierwotnie ambona w kościele w Krosnowicach)

 
KŁODZKO - kościół Wniebowzięcia NMP 
 

 ambona, 1717 
zespól konfesjonałów, 1717-1720 
prospekt organowy, 1722-1724 (sygn. MK. 1723)  figury 2 aniołów z rogami obfitości przy "Madonnie z czyżykiem", 
  ok. 1725  ołtarz Wniebowzięcia NMP, ok. 1725 i figura Archanioła Michała, 
  1720 - Muzeum Ziemi Kłodzkiej 
dwa putta z kotarą (pierwotnie na prospekcie organowym 
  w kościele Wniebowzięcia NMP w Kłodzku), 1722-1724 
frunące putto (pierwotnie na prospekcie organowym 
  w kościele Wniebowzięcia NMP w Kłodzku), 1722-1724

 
KONRADÓW - kościół filialny Podwyższenia Krzyża Św. 
 

zespół figur Św. Apolonii i Św. Barbary, 1728, (sygn. MK. ER)

 
LĄDEK ZDRÓJ
 

 plebania: figura Chrystusa Zmartwychwstałego, 1735-1740 
 cmentarz: figura "Mater Dolorosa", ok. 1740 
 rynek: Kolumna Trójcy Św. 1739-1741 
 figura Marii z Dzieciątkiem na fasadzie kamienicy nr 1, 1741-1742 
 kościół paraf. Narodzenia NMP: Grupa Ukrzyżowanie, 1741

 
NOWA WIEŚ - kościół Wniebowzięcia NMP 
 

 dwa konfesjonały, lata trzydzieste XVIII w. 
  (pierwotnie w kościele w Roztokach) 

 
ROZTOKI - kościół paraf. Św. Marcina
 

 ołtarz Św. Jana Nepomucena, 1729 
 ołtarz Marii Immaculaty, ok. 1730 
 ambona, ok. 1730

 
SZCZYTNA - kościół paraf. Św. Jana Chrzciciela
 

 ołtarz Archanioła Michała, 1729 (sygn. MK 1729) 
 ołtarz Św. Józefa, 1729 

 
WILKANÓW - kościół paraf. Św. Jerzego 
 

 ołtarz główny z figurami Św Grzegorza i Melchizedeka, 1736
 ambona, 1736

 
Breslau - Muzeum Narodowe
 

 Święta Rodzina (Maria i Józef z Dzieciątkiem), po 1715
  (pierwotnie w kościele parafialnym w Niemczy)
 figura Św. Agaty, ok. 1730